• start
  • biografie
  • opdrachtgever
  • nieuw 10
  • contact
  • oproep

Opdrachtgevers Nouveau artikel ...


Stemmen horen

Vroeger dacht Patricia dat iedereen ze had. Stemmen in het hoofd die grapjes maken, je advies geven; stemmen die gewoon altijd bij je zijn. Ze had er ook geen last van, integendeel. Tot ze negatief werden en haar aanzetten tot automutilatie. Inmiddels kan Patricia goed met haar stemmen omgaan. 'En er zitten ook voordelen aan. Zo voel ik mij zelden eenzaam!'

Het horen van stemmen wordt vaak geassocieerd met psychiatrische stoornissen, zoals schizofrenie, borderline of manisch-depressiviteit. Bij deze ziektes worden inderdaad regelmatig stemmen gehoord, maar vaak gaat het dan om een kortdurende periode. Er zijn ook mensen die overwegend goed functioneren en toch stemmen horen. Altijd. Zoals Patricia.

Patricia heeft kortgeknipt haar en een rustige, weloverwogen uitstraling. Ze glimlacht regelmatig bij haar verhaal, alsof ze er telkens bij stilstaat dat het vast vreemd klinkt voor een buitenstaander. Voor haarzelf is het niet vreemd. Ze hoorde de stemmen al in haar vroegste jeugd. 'Ik noemde hen als kind mijn onzichtbare vriendjes. En ik was blij met ze. Ze steunden me wanneer ik werd miskend en mishandeld. Mijn ouders lieten me altijd voelen dat ze liever een jongetje hadden gehad. Daarom mocht ik niet met poppen spelen en moest ik per se op voetbal. Mijn moeder leed aan godsdienstwaanzin. Ze liet mij stukken uit de bijbel leren en wanneer ik fouten maakte, werd ik geslagen met een klomp of een mattenklopper. De stemmen in mijn hoofd zeiden dat ik wél wat waard was. Dat ik er wél mocht zijn. En als ze de bui alweer zagen hangen, adviseerden ze me om kranten in mijn broek te doen, zodat ik de klappen minder zou voelen.'

Voor Patricia waren de stemmen heel normaal. Ze dacht dat iedereen ze had. Maar toen ze een keer aan een vriendinnetje vroeg: 'Hoeveel stemmen hoor jij in je hoofd?' rende het vriendinnetje hard weg. In de brugklas hoorde ze de stemmen nog steeds. Maar nadat Patricia een paar keer per ongeluk hardop in de klas tegen hen had gepraat en zich daar erg voor schaamde, vroeg ze hen of ze haar met rust wilden laten. Dat deden ze. 'Het werd stil in mijn hoofd. Tot mijn negentiende; toen overleed mijn oma. Vreselijk. Alles wat ik nooit bij mijn ouders had gevonden, had zij mij gegeven. Maar ik hoefde haar gelukkig niet helemaal te missen. Haar stem kwam in mijn hoofd. Nee, ik vond dat niet eng, ik was alleen maar heel blij dat ze nog bij me was.'

Het ging niet goed met Patricia in die tijd. Haar jeugd had littekens nagelaten. 'Ik had altijd meegekregen dat ik dom en stom was, dat alles waar ik voor stond onzin was. Dat had mijn zelfbeeld sterk beïnvloed. Ik smachtte naar aandacht, maar ik dacht dat ik niet genoeg waard was om die te krijgen. Dus ik verzon dingen. Ik loog. Erg schuldig voelde ik me daarover, maar ik kon er niet mee stoppen. Als uitlaatklep begon ik mezelf te beschadigen. Meerdere malenheb ik mijn vingers gebroken door heel hard met mijn vuist tegen een muur te slaan. Dat viel natuurlijk op, daarom ging ik over op het krassen in mijn arm; dat kon ik bedekken met kleding.'

Ondanks deze problemen probeerde Patricia de schijn van een normaal leven op te houden. En dat leek te lukken. Ze had een vriend, volgde een studie Sociaal Pedagogische Hulpverlening en ging op haar drieëntwintigste een tijd naar Barcelona om daar af te studeren. 'Ik had er de tijd van mijn leven. Tot ik op een dag de berg Montserrat beklom. Ik stond aan de rand van een afgrond en hoorde plotseling een stem zeggen: "Hup, spring dan!" Ik keek geschrokken om me heen, maar zag alleen een vrouwelijke studiegenoot. Doodsbang ben ik weggerend. Sinds die keer begon die zware mannenstem me vaker lastig te vallen. Hele nare, negatieve dingen zei hij. Hij zat me voortdurend af te kraken. En hij gaf me opdrachten. Zo moest ik eens een tien kilopak waspoeder gaan halen; belachelijk, we hadden niet eens een wasmachine! Maar hij was zo aan het doordrammen dat ik het maar deed.'

De stem die Patricia in Barcelona voor het eerst hoorde - ze noemt hem de Brutaalste - heeft jarenlang haar leven beheerst. Hij zei dat ze niets voorstelde en niets kon. En hij eiste telkens dat ze zichzelf zou beschadigen of zelfmoord zou plegen. 'De zelfbeschadiging werd nog veel erger dan voorheen. De stem eiste dat ik chloor dronk. Of chloor over mijn wonden goot. Als ik niet deed wat hij zei, dan zou hij mijn neefje van vijf, op wie ik gek was, wel krijgen. Hij was zo dominant dat ik het geloofde. Na een tijdje kreeg de Brutaalste bijval van drie anderen, twee mannen en een vrouw, ik noem hen de Meelopers. Ze kletsen namelijk mee met de stemming van de Brutaalste. Ook mijn Oma was er nog; zij was nog altijd lief, ze sprak me moed in. Maar zij nam het helaas niet voor mij op tegen de andere stemmen.'

Hoewel Patricia na haar tijd in Barcelona psychologische hulp zocht vanwege haar negatieve zelfbeeld en het spelen met de waarheid, vertelde ze niets over de stemmen, bang om opgesloten te worden. Ze wilde veel te graag zelfstandig blijven wonen en haar nieuwe studie Geestelijke Gezondheidkunde afmaken. Maar de situatie werd gevaarlijk. De Brutaalste dwong haar naar het spoor, naar de snelweg. 'Toen ben ik gaan praten. Mijn crisismanager, bij toeval een specialist op het gebied van het stemmenhoren, verklaarde me gelukkig niet voor gek, maar gaf me nuchter adviezen over hoe ik met de stemmen moest omgaan. Zo ging ik een 'spreekuur' instellen, een bepaalde tijd waarin ik aandachtig naar de stemmen luisterde en serieus met hen praatte en onderhandelde. De rest van de dag probeerde ik hen te negeren. Samen met mijn psychiater ontdekte ik dat de Brutaalste het helemaal niet slecht met mij voor had, maar mij door provocatie probeerde 'wakker te schudden,' en hoopte dat ik sterk genoeg was om juist precies het tegenovergestelde te doen van wat hij mij opdroeg.'

' Tegenwoordig kunnen we het goed met elkaar vinden, de Brutaalste en ik. We hebben nog wel eens ruzie, maar we zijn nu gelijkwaardig. En hij is erg humoristisch. Als ik op straat iemand zie struikelen, maakt hij daar ad rem een grapje over en dan moet ik lachen. Ook met de andere stemmen kan ik beter omgaan. Als ze onderling zoveel ruzie maken dat ik er gek van word, dan ga ik lekker zitten puzzelen! Dan krijg ik ze stil, want dan gaan ze hard meedenken. We werken nu samen, in plaats van dat we strijden.'

De afgelopen jaren heeft Patricia nog tweemaal een nieuwe stem erbij gekregen. Dat bracht telkens spanningen met zich mee. 'Steeds zijn het in eerste instantie treiterstemmen. Het kost tijd daar weer een goede omgang mee te krijgen. Eén stem, de Helper, klinkt een beetje als mijn moeders stem. Ze dook op na een heftige ruzie met mijn moeder. De Helper eist dat ik mijn moeder niet meer zie, omdat dat schadelijk is, beweert ze. Daar zit misschien wel iets in, het contact met mijn familie is nog steeds verre van goed. Toch wil ik dat contact niet verbreken: ik wil graag ergens bijhoren, ik wil niet afgesneden zijn. Sinds ik met de Helper tot het compromis ben gekomen mijn moeder dan in ieder geval een tijd niet te zien, doet ook zij vriendelijker.'

Waar de stemmen vandaan komen, dat is voor Patricia niet duidelijk. 'Ik ga ervan uit dat ze uit mezelf komen. Ze zeggen ook vaak dingen die ik diep in mijn hart misschien wel vind of denk, maar die ik absoluut niet onder ogen durf te zien. Toch voelt het alsof de stemmen volledig van buitenaf komen. Zo hebben ze allemaal een andere woordenschat en kunnen ze onverwachte dingen zeggen die mij volledig verrassen. En als ik Triviant speel, dan krijg ik van de stemmen antwoorden door waarvan ik mij totaal niet bewust was dat ik ze wist! Maar waar ze vandaan komen, dat maakt eigenlijk niet uit. Ze zijn er en ik moet ermee zien te leven. En dat lukt me redelijk goed, tegenwoordig. Het is zelfs zo dat ik mijn stemmen niet zou willen missen. Want er zijn ook voordelen! Als ik 's ochtends wakker word wensen ze me één voor één goedemorgen, heel gezellig. Ik voel me bijna nooit alleen of eenzaam, want ik heb altijd mijn stemmen nog. En wanneer ik me eens somber voel en afleiding zoek, dan kan ik lekker een ruzietje uitlokken!' Aan de andere kant: echte privacy heeft Patricia nooit, geeft ze toe. 'Mijn stemmen weten alles van me. Werkelijk álles.' Maar dat heeft ze er graag voor over; ze kan zich gewoonweg geen leven zonder haar stemmen voorstellen. En al hoort zij ze continu, ze kan zich toch goed op andere dingen concentreren. Alleen in een druk café lukt dat niet. Ook telefoneren kan lastig zijn. Maar werken hoeft geen probleem te zijn, al heeft Patricia na haar twee afgeronde studies eigenlijk alleen maar vrijwilligerswerk gedaan. 'Dat kwam vooral doordat ik zo extreem onzeker was bij sollicitatiegesprekken dat ik nergens werd aangenomen. Maar ik begin nu met een vaste baan voor drie dagen per week en ik hoop dat dat in de toekomst zal uitgroeien naar meer.' De laatste jaren is Patricia heel open over haar stemmen. Ze schaamt zich er niet meer voor. 'Nee, waarom zou ik? Ik kan er toch niets aan doen? En ik vind het belangrijk dat mensen er meer over te weten komen en dat het taboe dat erop rust wordt doorbroken.'

Kader
Het horen van stemmen komt vaker voor dan veel mensen denken. Uit onderzoek is gebleken dat 2 tot 6 % van de mensen ze hoort. Hen zonder meer het stempel 'gek' geven, is absoluut niet terecht. Zo'n 70% van deze groep heeft namelijk nooit iets met de psychiatrie te maken, aldus psychiater en psychotherapeut Dirk Corstens. Corstens is verbonden aan RIAGG Maastricht. Sinds 1992 heeft hij vele stemmenhoorders onderzocht en behandeld. Patricia is één van hen. Corstens: 'Er is geen eenduidige visie op het horen van stemmen. Dat het hoe dan ook bestaat, is wetenschappelijk vastgesteld: bij mensen met stemmen is in de hersenen, in het gehoorcentrum, inderdaad activiteit te meten. Het psychologisch model dat ik hanteer is opgesteld door professor

Marius Romme, een vooraanstaand deskundige op het gebied van stemmen horen. Het model gaat ervan uit dat stemmen horen een vorm van dissociatie is. Vaak ontstaan de stemmen na bedreigende levensomstandigheden, zoals de dood van een geliefd iemand, mishandeling, misbruik of verwaarlozing. Zulke traumatische gebeurtenissen kunnen de geest ertoe aanzetten een deel van het bewustzijn af te splitsen, wat één of meerdere stemmen op kan leveren, die weliswaar als autonoom ervaren kunnen worden, maar uit de persoon zelf komen. Dit wordt onderstreept door het feit dat stemmen altijd over persoonlijke zaken praten, zelden over natuurkundige formules, bijvoorbeeld. Sommige mensen kunnen goed met hun stemmen omgaan. Anderen verliezen er de controle over. Dat risico is groter naar mate de stemmen negatiever zijn. Ik behandel mensen met stemmen door middel van Voice Dialogue. Ik discussieer met de stemmen; soms indirect, waarbij de persoon doorgeeft wat zijn stemmen zeggen, andere keren direct. In het laatste geval treedt dissociatie op; de persoon zelf weet er dan later soms weinig meer van. In zo'n gesprek probeer ik meer duidelijkheid te krijgen over de functie van de stem. Het is mijn doel ervoor te zorgen dat er een andere, betere relatie ontstaat tussen de stem en degene die er last van heeft. Soms verdwijnt de stem bij behandeling; bijvoorbeeld wanneer een traumatische gebeurtenis eindelijk verwerkt is. Maar de meeste mensen zijn daar niet per se op uit. Wanneer ze goed met hun stem overweg kunnen, ervaren ze hem vaak als prettig en vertrouwd.'

Meer informatie:
Weerklank (stichting voor en door stemmenhoorders)
Postbus 85224
3508 AE Utrecht
Tel: 06-43159796

www.stemmenhoren.nl

Ga pagina terug  Ga naar boven

Heb je ook een interessant verhaal dat je (anoniem) in een tijdschift zou willen vertellen? Stuur dan een mail naar


© Lydia van der Weide